|
HOME
|
Boekrecensie Enzo Bianchi: La différence chrétienne |
|
|
|
|
vrijdag 08 januari 2010 |
Boekrecensie Enzo Bianchi: La différence chrétienne. Een routekaart voor een humanere seculiere wereld
Bookreview Enzo Bianchi: La différence chrétienne. A roadmap to a more human secular world
In La différence chrétienne, Enzo Bianchi, the founder and prior of the ecumenical monastic community of Bose, explores the cultural and religious condition of Western Europe at the beginning of the 21st century. He argues that one has to make a distinction between the secular state and the ideology of secularism. The secular state is a positive condition for the search for truth, secularism is bad because it denies the obvious forces in religion that tend to an public role in society. Albeit religion can be very destructive, it's worth to look for an road how religion, or te catholic faith community, can make a contribution to a better, more human secular society.
Gelezen: Enzo Bianchi: La différence chrétienne (traduction par l'italien par Matthias Wirz). Montrouge Cedex: Bayard, 2009. ISBN 978-2-227-47873-2, 14 euro 25, 144 pagina's.
Enzo Bianchi (1943), de stichter en prior van een oecumenisch gemengd klooster bij Turijn, heeft een boekje geschreven over de seculiere, pluralistische West-Europese samenleving en de rol die christelijke geloofsgemeenschappen kunnen spelen in het humaniseren van deze samenleving. Bij het beschrijven van deze rol maakt Bianchi een onderscheiding die in het publieke debat niet altijd duidelijk is, zowel niet bij religieuze en atheïstische schrijvers als bij auteurs die zich, in navolging van een zwijgende meerderheid van burgers, afzijdig houden in het debat over religie, waarden en normen. De overheid, zo stelt Bianchi, dient principieel seculier te zijn en religieuze minderheden dienen de seculariteit (laïcité) van de overheid te omarmen en te zien als een kans om met elkaar en anderen in dialoog te gaan. De seculariteit van de staat beschermt de vrijheid van iedere burger met het doel dat die zelf "naar eer en geweten" op zoek kan gaan naar wat waar en zinvol is. Maar waar de overheid seculier is, is de samenleving dat niet, zo stelt Bianchi. Hoewel de meerderheid van de Europese burgers zich afwachtend, ja soms zelfs onverschillig opstelt in morele en religieuze vraagstukken, zijn er minderheden (islamitische, christelijke en atheïstische) die van de seculiere ruimte gebruik maken om hun religie of levensovertuiging te beleven en uit te werken. De ruimte die seculariteit laat, kan dus op maatschappelijke niveau religieus of anderszins ingevuld worden. Dat is echter iets heel anders dan waar het secularisme (laïcisme) voor staat, een militante stroming van (atheïstische) neo-liberalen en anderen die religie uit het openbare domein willen verbannen. Religie is van nature geen privé-zaak en heeft een taak in het publieke domein te vervullen, zij het een taak die de seculariteit van de samenleving respecteert en haar helpt humaner, vrediger, duurzamer en rechtvaardiger te worden.
Het is inderdaad waar dat de geschiedenis heeft laten zien dat religie een grote rol heeft gespeeld (en speelt) in polarisatie en gewelddadige conflicten. De oorzaak hiervan ziet Bianchi in het feit dat religies godsdienstwetenschappelijk gezegd een groot "betekenis- en identiteits potentieel" hebben, dat gemakkelijk kan worden aangesproken om conflicten te zaaien en tot een kookpunt te brengen. Om religies een constructieve rol in het publieke domein te kunnen laten spelen, zal dieper inzicht verworven moeten worden in de wijze waarop religie en geweld met elkaar in verband staan, ten einde deze destructieve publieke rol van geloven een halt toe te roepen. De vraag is dan wel hoe religie een positieve, humaniserende rol kan spelen in het publieke domein. Deze vraag kan alleen door de religies zelf worden onderzocht, de overheid moet zich hiervan afzijdig houden, zo stelt Bianchi. De verleiding van overheden is nu, zo stelt Bianchi, om de grenzen van de seculariteit te overtreden en religies in te zetten voor een vrediger samenleving. Het probleem is dan dat er een soort van burgerlijke religie (religion civile) zou kunnen ontstaan die het in ieder geval christenen onmogelijk zou maken profetisch te blijven spreken en als onafhankelijke partij deel te kunnen nemen aan de samenleving. Deze overschrijding van de seculariteit vanwege de overheid ontstaat nu vooral vanwege de vermeende dreiging van de islam, die een als reactie een 'eigen cultuur' oproept, waarin bijvoorbeeld geen minaretten thuishoren, en wel kerktorens, ook al gaat er niemand naar de kerk. Voor kerken lijkt het wel aantrekkelijk om samen te werken met de overheid, omdat het de kerken (tijdelijk) meer invloed en stem geeft in het maatschappelijk debat. Maar de prijs die daarvoor betaald moet worden, het verlies van eigenheid en onafhankelijkheid, is volgens Bianchi daarvoor te hoog.
Hoe zouden religieuze groeperingen bij kunnen dragen aan een humanere seculiere samenleving? Omdat religieuze genootschappen deze vraag alleen maar zelf kunnen beantwoorden, geeft Bianchi een eigen antwoord vanuit zijn eigen, christelijk-katholieke achtergrond. Het eigene van van de christenen (la différence chrétienne) zou naar mening van Bianchi de kwaliteit van hun onderlinge relaties moeten zijn, relaties die gratuit, sterk en duurzaam zijn. Relaties die gekenmerkt worden door wederzijdse acceptatie en onderlinge vergeving en zo in christelijke gemeenschappen aan het Evangelie een herkenbaar en leefbaar menselijk gezicht geven. De ervaring van het liefdevol, gratuit samenleven zou de christelijke bijdrage kunnen zijn aan een samenleving die steeds dringender op zoek is naar samenhang en die er nog steeds naar streeft een bewoonbaar huis voor iedereen te worden. Twee groepen springen volgens Bianchi bijzonder in het oog als het gaat om de vraag met welke groepen christenen in de samenleving de dialoog "nieuwe stijl" zouden kunnen voeren. Enerzijds wijst Bianchi op de grote meerderheid die zich van morele en religieuze vraagstukken afzijdig houdt. In deze groep zitten mensen die in principe niet afzijdig staan van de kerken en die een partner zouden kunnen zijn voor zover men samen wil streven naar een humanere samenleving. Vooral 'leken' zouden deze dialoog trouwens met 'afzijdigen' moeten voeren, niet kerkleiders die een pastorale en niet een publieke taak hebben in de samenleving. Anderzijds zijn er de moslims, die in het huidige klimaat danig onder druk staan. Het feit dat in moslimlanden christenen lang niet altijd de mogelijkheid hebben om hun geloof te beleven, terwijl moslims in Europa die mogelijkheid wel hebben, is bepaald niet een reden voor christenen om niet welwillend met moslims in dialoog te treden. Het Evangelie lijkt immers aan te sporen tot een onbaatzuchtige ethiek, dus ook op dit punt. Verder vindt Bianchi de beoefening van de deugd van de gastvrijheid een groot goed, een deugd die in de huidige samenleving verloren lijkt te zijn gegaan en die juist door mensen uit agrarische, nomadische samenlevingen nog beoefend wordt. Christenen hebben hier omwille van het gebod van de naastenliefde zelfd een verplichting tot gastvrijheid, en dat zou duidelijker beleefd kunnen en moeten worden dan nu het geval is, ook al betekent dat een moeizaam zoeken naar evenwicht tussen het zich openstellen voor de ander en het behoud van eigen identiteit.
|
|
Laatst geupdate op ( maandag 11 januari 2010 )
|
|
|
